Infogram Zakopane • Atrakcje Wydarzenia Kultura Turystyka

Wystawa z okazji 100. rocznicy odzyskania niepodległości Polski

Wystawa przypomina zbrojne dzieje  narodu polskiego – miejsca bitew, żołnierzy i oficerów, którzy nie szczędząc sił, zdrowia, a czasem życia przyczynili się do odzyskania wolności naszej ojczyzny po 123 latach zaborów.

Wystawa szczególnie dotyczy żołnierzy i oficerów związanych z Podhalem i Spiszem. Niektóre zdjęcia przedstawiają górali wcielonych do wojska austriackiego, gdyż oba regiony były pod tym zaborem.

Osobną grupę pamiątek stanowią zdjęcia Legionów Polskich, którymi dowodził brygadier Józef Piłsudski i zdjęcia „Błękitnej Armii” zorganizowanej we Francji, którą dowodził generał Józef Haller.

Na wystawie zgromadzono przykłady broni białej i palnej od czasów powstania styczniowego do II wojny światowej oraz zgromadzono przykładowe mundury wojskowe armii polskiej. 

W ekspozycji podkreślono postaci dwóch generałów związanych z Podhalem – generała brygady Andrzeja Galicy i generała brygady Mieczysław Boruty – Spiechowicza.                                     

Druga część wystawy znajduje się w nawie kościoła (lewej) i dotyczy przede wszystkim historii M. B. Objawiającej Cudowny Medalik. Tam też znajduje się symboliczny panteon narodowy.

Inicjatorem i kustoszem wystawy jest pedagog, publicysta i animator kultury Adam Kitkowski z Zakopanego, który od wielu lat pielęgnuje pamięć o bohaterach podhalańskiej i spiskiej ziemi. Wydarzenie jest integralną częścią obchodów 100. rocznicy odzyskania niepodległości Polski.

Wystawę można zwiedzać codziennie od 15 sierpnia do 15 listopada 2018 roku. Oprowadzanie po ekspozycji możliwe jest w niedzielę po Mszach Świętych (z wyjątkiem wieczornej). Kontakt z kustoszem (tel. 602 23 09 12) lub księdzem proboszczem.

Sanktuarium Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik

Pierwsza wzmianka o Olczy, jako osobnej miejscowości, założonej na prawie wołoskim, pochodzi z 1629 r., kiedy to wymieniono ją w “Spisie wsi starosty Witowskiego”. We wcześniejszym spisie, z 1616 roku, jeszcze jej nie ma – wypada więc przyjąć, że powstała w drugiej dekadzie XVII stulecia. Od kolejnego spisu, w 1676 r., Olczę wymieniano już łącznie z Zakopanem. W znanym dokumencie z 1694 r., traktującym o wspólnym użytkowaniu młyna w Zakopanem przez rodzinę Gąsieniców, wymieniony jest jako świadek m.in. Błażej, Młynarz Ustupski – “wojewoda wałaski”. Ów “wojewoda wałaski” to najprawdopodobniej jeden z pierwszych sołtysów Olczy. W rodzinie Ustupskich sołectwo, określane właśnie funkcją “wojewody wałaskiego”, utrzymało się do końca XVIII wieku. W późniejszych latach dokumenty zakopiańskie wymieniają nazwiska licznych Olczan, sprawujących “urzędy” gminne w Zakopanem: Żegleń (wójt, jeden z pierwszych umiejących pisać), Stachoń (wójt, niepiśmienny), Galarowski (pisarz gminny).

Szeroko słynęli w Zakopanem olczańscy cieśle – w latach 1850 – 51 Jakub i Józef Toporowie dokonali rozbudowy drewnianego kościoła przy ulicy Kościeliskiej, a Jakub Kluś budował w 1877 r. letni dom Walerego Eljasza przy Krupówkach.

Przy tym wszystkim, Olczanie nigdy nie zaniedbywali podkreślania swojej odrębności od Zakopanego. Gdy w 1845 roku utworzono odrębną parafię w Zakopanem, włączono do niej również Olczę i Kościelisko. Pierwszy proboszcz, ks. Józef Stolarczyk, na wielu stronach swej kroniki parafialnej podkreśla niechęć Olczy do prac publicznych na rzecz kościoła lub gminy.

Niemniej już w r. 1860 ks. Stolarczyk doprowadził do założenia filii szkoły parafialnej na Olczy, by umożliwić dzieciom naukę także w zimie – latem dochodziły do szkółki przy ulicy Kościeliskiej. Pierwszego roku ks. Stolarczyk sam płacił z własnej kieszeni pensję nauczyciela, bo – jak pisał – Olczanie nie jeno nic dać nie chcieli, ale się szkoły obawiali. Później, przekonawszy się o korzyści nieco, do wyżej wspomnianych, 12 R.A.W. (reńskich austriackiej waluty) sami dopłacają.

Prawdziwy rozkwit szkoła na Olczy zaczęła przeżywać od roku 1886, kiedy to nauczycielem, a potem kierownikiem został Władysław Roszek (1862 – 1929). Jego czterdziestoletnia praca doprowadziła do likwidacji analfabetyzmu, spowodowała też znaczne złagodzenie obyczajów na Olczy, kładąc podwaliny pod przyszłą działalność duszpasterską na tym terenie. Ten niezwykły człowiek był także oddanym społecznikiem – założycielem Olczańskiego Kółka Rolniczego, działaczem Towarzystwa Tatrzańskiego, sekretarzem Komisji Klimatycznej, radnym Zakopiańskiej Rady Gminnej, a ponadto cenionym ogrodnikiem i świetnym pszczelarzem. Nową, wygodną szkołę z Domem Nauczyciela i przedszkolem, Olczanie otrzymali dopiero w 1977 r.

W lutym 1922 r. mieszkańcy Olczy, a także tłumnie przybyli zakopiańczycy, mieli okazję obserwować niecodzienne zjawisko: oto na łąkach Pardałówki lądował pierwszy (zresztą jeden z nielicznych w ogóle) w historii Zakopanego samolot. Przyleciał nim z Warszawy, w ramach eksperymenyu, porucznik pilot Zbigniew Babiński i por. obserwator Staffa. Potem jeszcze aeroplan lądował kiedyś na zakopiańskich Lipkach, ale wg zdania ekspertów Olcza była lepsza; w 1929 r. projektowano budowę lotniska, właśnie na Pardałówce – tam, gdzie obecnie zbudowano osiedle mieszkaniowe. Jak wiadomo – w efekcie podhalańskie lotnisko sportowe powstało w Nowym Targu.

Początkowo Olcza, podobnie jak wschodnia część Zakopanego, należała do parafii Szaflary, a potem do Poronina. W 1845 r., jak już wspomniano, przyłączono ją do parafii zakopiańskiej, która funkcjonowała pod kierunkiem ks. Józefa Stolarczyka. W pierwszych latach XX stulecia Zgromadzenie Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo podjęło starania o wybudowanie w okolicach Zakopanego Domu Zdrowia dla zagrożonych gruźlicą księży. Ówczesny wójt Zakopanego, dr Andrzej Chramiec, zaproponował na to miejsce Olczę, a proboszcz, ks. Kazimierz Kaszelewski, zaczął zabiegać o to, by osiedlenie się Misjonarzy na Olczy zaowocowało utworzeniem tam osobnej parafii. Kierownik szkoły, Władysław Roszek, w 1910 r. utworzył komitet budowy kościoła, na którego czele stanął Józef Kluś.

Więcej